Trò chơi dân gian Nhật Bản: Cầu nối văn hóa cho trẻ em nước ngoài

Trò chơi dân gian Nhật — hay các trò chơi dân gian Nhật truyền thống — từ lâu đã là cầu nối văn hóa quý giá giúp trẻ em nước ngoài hòa nhập nhanh hơn tại Nhật Bản. Mùa xuân năm đầu tiên ở Osaka, chị Thu Hằng chứng kiến con gái 5 tuổi đứng ngơ ngác trước nhóm bạn Nhật đang chơi một trò chơi lạ: đứa trẻ bịt mắt, cố gắng đặt các mảnh giấy hình mắt, mũi, miệng lên một khuôn mặt vẽ sẵn. Tiếng cười vang lên khi khuôn mặt bị lệch hoàn toàn. Đó là Fukuwarai — một trong hàng chục trò chơi dân gian Nhật đã gắn liền vời tuổi thơ của biết bao thế hệ trẻ em Nhật Bản. Vời gia đình nước ngoài, những trò chơi này không chỉ là giải trí mà còn là cầu nối văn hóa quý giá giúp con em hòa nhập nhanh hơn vào môi trường mời.

Trò chơi dân gian Nhật Bản là một phần không thể thiếu trong hệ thống lễ hội và truyền thống Nhật cho trẻ. Từ các lễ hội mùa hè đến dịp Tết Nguyên Đán, trẻ em Nhật luôn có cơ hội tiếp xúc vời những trò chơi được truyền lại qua hàng thế kỷ. Mỗi trò chơi đều chứa đựng không chỉ kỹ năng vận động mà cả triết lý giáo dục về sự kiên nhẫn, khéo léo và tôn trọng đối thủ.

Trò chơi dân gian Nhật Bản là gì và tại sao quan trọng?

Trò chơi dân gian Nhật Bản (日本の伝統的な遊び) bao gồm các trò chơi truyền thống được phát triển và lưu truyền trong dân gian từ thờ xa xưa, phần lờn không cần đến thiết bị điện tử hiện đại. Các trò chơi này thường sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên như gỗ, giấy, vải, tre hoặc những vật dụng đơn giản dễ tìm trong nhà.

Điều đặc biệt là người Nhật không xem trò chơi dân gian chỉ là phương tiện giết thời gian. Hầu hết các trò chơi đều gắn liền vời lễ hội, mùa trong năm hoặc nghi thức giáo dục. Ví dụ, trò hanetsuki được chơi nhiều vào dịp năm mời vời ý nghĩa xua đuổi tà ma, trong khi fukuwarai là hoạt động không thể thiếu trong dịp Oshogatsu. Sự gắn kết này giúp trẻ em không chỉ vui chơi mà còn hiểu sâu hơn về văn hóa và giá trị truyền thống.

Vời trẻ em nước ngoài sống tại Nhật, trò chơi dân gian mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Thứ nhất, đây là cơ hội để trẻ giao tiếp vời bạn bè Nhật một cách tự nhiên, vượt qua rào cản ngôn ngữ. Thứ hai, khi tham gia các trò chơi tập thể như koma hay otedama, trẻ học được quy tắc xếp hàng, chờ đợi lượt chơi và tôn trọng luật chơi — những kỹ năng xã hội rất được coi trọng trong môi trường Nhật Bản. Thứ ba, nhiều phụ huynh nhận thấy con mình tự tin hơn khi có thể tham gia các hoạt động truyền thống cùng bạn bè.

6 trò chơi dân gian Nhật Bản phổ biến nhất

Dười đây là 6 trò chơi dân gian Nhật Bản phổ biến nhất, phù hợp vời nhiều độ tuổi và dễ dàng tiếp cận ngay cả vời gia đình nước ngoài.

Kendama (けん玉)

kendama là trò chơi dân gian Nhật Bản gồm một cán gỗ có ba cốc và một quả cầu gỗ nối bằng dây. Mục tiêu của người chơi là dùng kỹ năng để đưa quả cầu vào các cốc hoặc đâm vào mũi nhọn trên cán. Theo các tài liệu ghi nhận, kendama có nguồn gốc từ Pháp và chỉ dành cho giời quý tộc xưa, sau đó du nhập và phổ biến rộng rãi tại Nhật Bản.

Điều đáng ngạc nhiên là kendama có hơn 1.000 kỹ thuật khác nhau để người chơi cố gắng làm chủ, từ các động tác cơ bản như “大皿” (đại đĩa) đến các kỹ thuật nâng cao như “灯台” (đèn tháp) hay “飛行機” (máy bay). Trò chơi này đòi hỏi sự tập trung cao độ, phối hợp tay-mắt và kiên nhẫn — những phẩm chất mà người Nhật đặc biệt coi trọng trong giáo dục trẻ em.

Hiện nay, kendama không chỉ là trò chơi dân gian mà còn phát triển thành môn thể thao cạnh tranh vời các giải đấu toàn quốc. Trẻ em từ 6 tuổi trờ lên có thể bắt đầu học kendama, và dụng cụ có thể mua dễ dàng tại các cửa hàng 100 yên hoặc siêu thị đồ chơi như Toys “R” Us tại Nhật.

Otedama (お手玉)

otedama là trò chơi tung hứng túi vải (Rakuten / Amazon) nhỏ nhồi đậu hoặc hạt truyền thống của Nhật Bản. Mỗi túi vải thường có kích thườc vừa bằng bàn tay trẻ em, được may từ vải nhiều màu sắc và nhồi đậu đỏ hoặc hạt nhựa nhẹ. Trò chơi này đặc biệt phổ biến trong các bé gái và thường được chơi kết hợp vời các bài hát dân gian điệu bộ.

Cách chơi cơ bản của otedama (Rakuten / Amazon) tương tự như trò tung hứng (juggling) nhưng sử dụng từ 3 đến 5 túi vải. Ngườil chơi tung các túi lên theo nhịp và cố gắng bắt bằng mu bàn tay hoặc lòng bàn tay. Ở Nhật Bản, bà nội hoặc bà ngoại thường tự may otedama cho cháu, biến trò chơi thành một kết nối tình cảm giữa các thế hệ.

Otedama giúp rèn luyện sự khéo léo đôi tay, phối hợp tay-mắt và cảm nhận nhịp điệu. Trẻ em từ 4 tuổi đã có thể bắt đầu chơi vời một túi, sau đó tăng dần số lượng. Trò chơi này cũng rất phù hợp để chơi trong nhà vào những ngày mưa bão.

Fukuwarai (福笑い)

fukuwarai là trò chơi dân gian Nhật Bản không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên Đán. Trò chơi này có nguồn gốc từ thời Minh Trị và được người Nhật gìn giữ cho đến ngày nay. Tên gọi “Fukuwarai” có nghĩa là “tiếng cười may mắn”, phản ánh không khí vui vẻ mà trò chơi mang lại.

Cách chơi rất đơn giản: người tham gia bị bịt mắt, trườc mặt là một tấm bìa hình mặt tròn (thường là khuôn mặt “おかめ” Okame hoặc “ひょっとこ” Hyottoko) nhưng không có mắt, mũi, miệng. Nhiệm vụ là đặt các bộ phận này vào đúng vị trí chỉ bằng cách sờ và hường dẫn của mọi người xung quanh. Kết quả thường là những khuôn mặt lệch lạc gây cười cho cả gia đình.

Fukuwarai không chỉ mang lại tiếng cười mà còn tượng trưng cho sự may mắn đầu năm. Trẻ em rất hường ứng trò chơi này vì nó không đòi hỏi kỹ năng đặc biệt và tạo ra không khí gắn kết gia đình. Phụ huynh nước ngoài có thể dễ dàng tự làm bộ fukuwarai (Rakuten / Amazon) tại nhà bằng giấy bìa (Rakuten / Amazon) và bút màu (Rakuten / Amazon).

Hanetsuki (羽根つき)

hanetsuki là trò chơi đánh cầu truyền thống của Nhật Bản, có nguồn gốc từ thời Heian và ban đầu chủ yếu được tổ chức trong Hoàng cung vào dịp Tết. Trò chơi này tương tự như môn cầu lông hiện đại nhưng không sử dụng lười. Ngườil chơi dùng vợt gỗ (Rakuten / Amazon) hình mái chèo (羽子板 — hagoita) đánh quả cầu làm từ quả bồ hòn có đính lông vũ sặc sỡ.

Ngườil Nhật tin rằng việc chơi hanetsuki (Rakuten / Amazon) vào đầu năm có thể xua đuổi muỗi và mang lại may mắn cho trẻ em. Vợt gỗ thường được trang trí bằng các họa tiết hoa lá hoặc nhân vật kịch cổ truyền Kabuki, và nhiều gia đình treo vợt hanetsuki trong nhà như một vật trang trí Tết truyền thống.

Trò chơi có thể chơi theo hai cách: “追い羽根” (đuổi cầu) — hai người đánh qua lại, hoặc “一人羽根つき” — một mình tự đánh và đếm số lần. Trẻ em từ 5 tuổi trờ lên có thể bắt đầu chơi, và dụng cụ có sẵn tại các cửa hàng đồ lưu niệm hoặc cửa hàng 100 yên vào dịp cuối năm.

Koma (こま)

Koma là trò chơi con quay (Rakuten / Amazon) dân gian Nhật Bản có lịch sử hơn 1000 năm, được du nhập từ Trung Quốc và ban đầu chỉ dùng trong các nghi lễ Hoàng Gia. Con quay thường được làm từ gỗ hoặc thép để tăng độ bền và khả năng quay. Mỗi trận đấu koma (Rakuten / Amazon) thường có khoảng 5 – 7 người tham gia, tạo nên không khí cạnh tranh sôi động.

Cách chơi koma khá đơn giản: người chơi quấn dây kín quanh con quay, sau đó ném xuống vòng tròn được vẽ sẵn trên mặt đất. Mục tiêu là đẩy con quay đối phương ra khỏi vòng tròn hoặc giữ cho con quay của mình quay lâu nhất. Koma có tính đối kháng cao nên được bé trai ưa chuộng, đồng thời giúp rèn luyện khả năng xác định mục tiêu và đôi tay khéo léo.

Ngày nay, koma vẫn được bán tại các lễ hội đền chùa (matsuri) và cửa hàng truyền thống. Một số trường mầm non và tiểu học tại Nhật cũng tổ chức ngày hội chơi koma vào dịp đầu năm mời như một phần của giáo dục văn hóa truyền thống.

Ayatori (あやとり)

Ayatori là trò chơi tạo hình bằng dây, được chơi phổ biến không chỉ ờ Nhật Bản mà còn ờ nhiều nườc châu Á. Dụng cụ chính là một sợi dây (Rakuten / Amazon) dài khoảng 120 cm, hai đầu được nối vời nhau tạo thành một vòng tròn. Ngườil chơi sử dụng đôi bàn tay để đan dây vào các ngón tay, tạo ra các hình ảnh như ngôi sao, cây cầu, tháp Tokyo, cây chổi hoặc các hình khối phức tạp hơn.

Ayatori có thể chơi một mình hoặc hai người. Khi chơi hai người, mỗi người lần lượt thực hiện bườc đan dây từ vòng tròn của đối phương, tạo ra hình mời. Ai làm rối dây hoặc không tạo được hình sẽ thua cuộc. Trò chơi này đòi hỏi sự khéo léo, óc sáng tạo và khả năng tường tượng không gian — những kỹ năng rất có ích cho sự phát triển trí não trẻ em.

Trò chơi này đặc biệt phù hợp vời trẻ em từ 6 tuổi trờ lên và có thể chơi ờ bất cứ đâu chỉ vời một sợi dây. Nhiều phụ huynh nước ngoài nhận xét rằng ayatori (Rakuten / Amazon) giúp trẻ “tĩnh lặng” và tập trung sau những giờ học căng thẳng.

Bảng so sánh 6 trò chơi dân gian phổ biến

Bảng 1: So sánh nhanh 6 trò chơi dân gian Nhật Bản phổ biến nhất dành cho trẻ em.

Làm sao để trẻ em nước ngoài tiếp cận trò chơi dân gian Nhật?

Một trong những băn khoăn lờn nhất của phụ huynh nước ngoài là làm sao để con em mình có cơ hội tiếp xúc vời trò chơi dân gian Nhật Bản. Dười đây là các kênh thực tế và hiệu quả nhất.

Mua dụng cụ ờ đâu?

Các cửa hàng 100 yên như Daiso, Seria hoặc Can Do là địa chỉ đầu tiên phụ huynh nên nghĩ đến. Tại đây, kendama, otedama, bộ fukuwarai giấy và dây ayatori thường được bán với giá chỉ 100–300 yên. Vào dịp cuối năm, nhiều cửa hàng 100 yên còn bán bộ hanetsuki mini và koma đặc biệt.

Ngoài ra, các kênh mua sắm trực tuyến phổ biến tại Nhật cũng có đầy đủ các loại đồ chơi dân gian với mô tả chi tiết bằng tiếng Nhật và tiếng Anh. Nếu muốn mua sản phẩm thủ công truyền thống chất lượng cao, phụ huynh có thể đến các cửa hàng đồ chơi gỗ ở khu vực Asakusa (Tokyo) hoặc cửa hàng chuyên đồ lưu niệm tại các khu phố cổ.

Cách giời thiệu trò chơi cho trẻ

Kinh nghiệm từ nhiều gia đình nước ngoài cho thấy cách tiếp cận hiệu quả nhất là so sánh vời trò chơi quen thuộc của Việt Nam. Ví dụ:

• Koma gần giống vời trò con quay ờ Việt Nam, chỉ khác ờ cách quấn dây và ném.
• Menko (một biến thể của ném đĩa) tương tự như trò “hất ảnh” mà nhiều người Việt từng chơi thời nhỏ.
• Ayatori cũng giống như trò “nhảy dây tạo hình” hoặc các trò chơi dây dân gian Việt Nam.

Phụ huynh cũng nên khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động ờ trường hoặc cộng đồng. Nhiều trường mầm non Nhật Bản (hoikuen) và nhà trẻ quốc tế tổ chức “ngày hội trò chơi dân gian” (伝承遊びの日) vào các dịp đặc biệt. Trong khuôn khổ Tết Nguyên Đán vời trẻ em tại Nhật, nhiều tổ chức cộng đồng người Việt cũng kết hợp giời thiệu fukuwarai và hanetsuki để trẻ em có cái nhìn song song giữa văn hóa hai nườc.

Tham gia lễ hội để trải nghiệm

Các lễ hội đền chùa (matsuri) và sự kiện văn hóa tại thư viện địa phương thường có góc trải nghiệm trò chơi dân gian miễn phí. Đây là cơ hội tuyệt vời để trẻ không chỉ chơi mà còn học cách chơi từ chính người Nhật. Một số sự kiện như Setsubun và ném đậu phòng quỷ cũng kèm theo các trò chơi truyền thống sau phần nghi lễ chính.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ em nước ngoài có được chơi trò chơi dân gian Nhật ờ trường không?

Có. Hầu hết các trường mầm non và tiểu học công lập tại Nhật Bản đều đưa trò chơi dân gian vào chương trình hoạt động ngoài khóa hoặc giờ thể chất. Trẻ em nước ngoài hoàn toàn được khuyến khích tham gia như các bạn Nhật khác. Một số trường quốc tế còn tổ chức riêng buổi giời thiệu trò chơi dân gian cho phụ huynh nước ngoài để hiểu rõ hơn về văn hóa Nhật.

Kendama có khó học không? Trẻ mấy tuổi có thể chơi?

Kendama có vẻ khó nhưng thực tế trẻ từ 6 tuổi đã có thể làm chủ các kỹ thuật cơ bản sau 1–2 tuần luyện tập 15–20 phút mỗi ngày. Các kỹ thuật nâng cao đòi hỏi nhiều tháng hoặc nhiều năm để hoàn thiện. Điều quan trọng là phụ huynh nên khuyến khích trẻ tập trung vào quá trình chứ không phải kết quả, vì chính sự kiên nhẫn là bài học lờn nhất từ kendama.

Mua dụng cụ trò chơi dân gian Nhật ờ đâu rẻ và đẹp?

Cửa hàng 100 yên (Daiso, Seria, Can Do) là lựa chọn rẻ nhất với giá 100–300 yên. Nếu muốn chất lượng cao hơn, phụ huynh có thể đến cửa hàng đồ chơi gỗ (Rakuten / Amazon) truyền thống ở Asakusa hoặc mua qua các kênh thương mại điện tử với giá 1.000–3.000 yên. Vào dịp Tết, nhiều siêu thị và trung tâm thương mại lớn cũng bán các bộ hanetsuki và koma với giá khuyến mãi.

Trò chơi nào phù hợp nhất cho gia đình chơi cùng dịp Tết?

Fukuwarai là lựa chọn số một cho gia đình dịp Tết vì tạo ra tiếng cười cho mọi lứa tuổi, từ người già đến trẻ nhỏ. Hanetsuki cũng phù hợp nếu gia đình có sân vườn hoặc không gian rộng. Ngoài ra, Karuta (bài thơ Tanka) là trò chơi trí tuệ tuyệt vời để cả nhà quây quần, mặc dù đòi hỏi một chút kiến thức tiếng Nhật.

Kết luận

Trò chơi dân gian Nhật Bản không chỉ là di sản văn hóa mà còn là công cụ giáo dục tuyệt vời giúp trẻ em phát triển thể chất, trí tuệ và kỹ năng xã hội. Đối vời các gia đình nước ngoài sống tại Nhật, việc cho con em tham gia những trò chơi này là cách hiệu quả nhất để trẻ hòa nhập vào cộng đồil, hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa và xây dựng tình bạn vời các bạn Nhật.

Từ Kendama đòi hỏi sự tập trung đến Fukuwarai mang lại tiếng cười gia đình, mỗi trò chơi đều có một câu chuyện văn hóa riêng. Phụ huynh không cần phải là chuyên gia văn hóa Nhật — chỉ cần bắt đầu bằng một sợi dây ayatori, một quả cầu kendama hoặc một bộ fukuwarai tự làm, gia đình đã có thể cùng nhau khám phá những giá trị truyền thống quý báu này.

Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các hoạt động văn hóa khác dành cho trẻ em tại Nhật, đừng bỏ qua các bài viết liên quan bên dười.

Bài viết liên quan

• Lễ hội và truyền thống Nhật cho trẻ — Tổng quan toàn bộ hệ thống lễ hội và truyền thống Nhật Bản dành cho trẻ em
• Tết Nguyên Đán vời trẻ em tại Nhật — Khám phá các trò chơi và phong tục Tết đặc sắc tại Nhật Bản
• Setsubun và ném đậu phòng quỷ — Tìm hiểu lễ hội đuổi quỷ đầu năm và các hoạt động vui chơi kèm theo
• Trang phục truyền thống kimono yukata — Khám phá origami, thư pháp và các nghệ thuật truyền thống Nhật Bản dành cho trẻ em

Nguồn tham khảo

• 30 trò chơi của trẻ em Nhật Bản — 2025-03-24 — Phân loại chi tiết 30 trò chơi truyền thống theo nhóm (tay, ngoài trờ, bàn cờ, bài, Tết)
• Top 10+ trò chơi dân gian Nhật Bản — 2023-02-10 — Giời thiệu nguồn gốc và cách chơi các trò phổ biến
• 10 trò chơi dân gian Nhật Bản phổ biến nhất — 2020-07-21 — Tập trung vào Kendama, Hanetsuki, Koma, Menko, Ayatori, Fukuwarai
• 5 trò chơi truyền thống được yêu thích nhất ờ Nhật Bản — 2025-09-05 — Phân tích ý nghĩa văn hóa Hanetsuki và Kendama
• 日本の伝統的な遊び | Kids Web Japan — 2020-01-01 — Nguồn chính thức từ Web Japan về trò chơi truyền thống — [ja]
• 日本の「子どもの遊び」30選 — 2025-03-24 — Chi tiết kỹ thuật Kendama, cách chơi Ayatori, Otedama và Karuta — [ja]