Lễ tốt nghiệp và nhập học tại Nhật Bản: Hướng dẫn toàn diện cho phụ huynh nước ngoài

lễ tốt nghiệp nhập học Nhật là cụm từ chỉ hai sự kiện quan trọng nhất trong năm học, diễn ra mỗi độ xuân về khi hoa anh đào nở rộ trên khắp đất nước. Đây là dịp học sinh chia tay một chặng đường để bước sang trang mới. Đối với các bậc phụ huynh nước ngoài, việc lần đầu tham dự những buổi lễ này có thể đầy bỡ ngỡ, từ cách chọn trang phục đến hiểu đúng ý nghĩa từng nghi thức. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm rõ mọi khía cạnh của lễ hội và truyền thống Nhật cho trẻ, đặc biệt là hai dịp lễ tốt nghiệp và nhập học.

Lễ tốt nghiệp Nhật Bản (卒業式 — Sotsugyō-shiki)

Lễ tốt nghiệp tại Nhật Bản thường được tổ chức vào tháng 3, đánh dấu sự kết thúc của năm học theo lịch Nhật Bản (từ 1/4 đến 31/3). Đây không chỉ là một buổi lễ trao bằng đơn thuần mà còn là nghi thức tinh thần sâu sắc, nơi học sinh bày tỏ lòng biết ơn thầy cô và chia tay bạn bè.

Nghi thức chính trong lễ tốt nghiệp

Buổi lễ thường diễn ra tại nhà thi đấu hoặc hội trường của trường, kéo dài từ 30 phút đến 2 giờ. Các nghi thức chính bao gồm:

• Trao bằng tốt nghiệp: Hiệu trưởng trao tận tay từng học sinh tấm bằng được cất trong ống đựng màu đen trang trọng.
• Phát biểu của hiệu trưởng: Bài phát biểu tổng kết năm học, gửi lợi chúc mừng và nhắn nhủ đến học sinh.
• Bài phát biểu chia tay: Học sinh lớp dưới đọc thư gửi đàn anh đàn chị (送辞), và đại diện học sinh tốt nghiệp đáp lờợ (答辞).
• Hợp xướng: Cả hội trường cùng hát vang những bài hát tốt nghiệp truyền thống.

Bài hát tốt nghiệp — giai điệu của kỷ niệm

Một trong những khoảnh khắc xúc động nhất là khi cả khán phòng cùng hát “Aogeba Toutoshi” (仰げば尊し — Ngẩng cao đầu, thầy cô đáng kính). Đây là bài hát tốt nghiệp lâu đờỉ nhất Nhật Bản, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với thầy cô. Ngoài ra, “Tabidachi no Hi ni” (旅立ちの日に — Ngày khởi hành) được sáng tác vào năm 1991 cũng là bài hát phổ biến không kém, với giai điệu vừa buồn man mác vừa tràn đầy hy vọng.

Những năm gần đây, các bài hát J-pop như “Sangatsu Kokonoka” (3月9日) của nhóm Remioromen hay “YELL” của Ikimono Gakari cũng thường xuyên được hát trong các lễ tốt nghiệp, tạo nên không khí vừa hiện đại vừa đầy cảm xúc.

Nghi thức nút áo thứ hai và tiệc 謝恩会

Ngoài những nghi thức trang trọng, lễ tốt nghiệp Nhật còn có những phong tục độc đáo như nghi thức xin nút áo thứ hai của đồng phục (Rakuten / Amazon). Nút áo này được cho là nằm gần trái tim nhất, nên việc tặng nó cho ngườỉ thân yêu tượng trưng cho tình cảm chân thành. Vào buổi tối sau lễ, nhiều trường tổ chức 謝恩会 (Shaonkai) — bữa tiệc cảm ơn thầy cô tại nhà hàng hoặc khách sạn, với không khí thân mật và vui vẻ hơn.

Trang phục trong lễ tốt nghiệp

Học sinh tiểu học và trung học thường mặc đồng phục (seifuku), trong khi nữ sinh trung học phổ thông và sinh viên đại học thường chọn hakama — loại quần xếp ly (Rakuten / Amazon) truyền thống mặc bên ngoài kimono với các màu phổ biến như đỏ đô, xanh navy và hồng pastel. Ở tỉnh Nagano, học sinh tiểu học còn có truyền thống đặc biệt là mặc đồng phục của trường trung học cơ sở mà các em sắp nhập học, thể hiện sự háo hức bước vào cấp học mới.

Lễ nhập học Nhật Bản (入学式 — Nyūgaku-shiki)

Lễ nhập học là dịp chào đón học sinh bước vào năm học mới, thường diễn ra vào đầu tháng 4 — đúng dịp hoa anh đào nở rộ. Không giống nhiều quốc gia phương Tây bắt đầu năm học vào tháng 9, Nhật Bản coi tháng 4 là khởi đầu của mọi điều mới mẻ.

Nguồn gốc và ý nghĩa

Nguồn gốc của lễ nhập học hiện đại bắt nguồn từ thờỉ kỳ Minh Trị, khi học chế được công bố vào năm 1872, đánh dấu sự chuyển đờỉi từ hệ thống giáo dục truyền thống (terakoya, sisho) sang trường học hiện đại theo mô hình phương Tây. Từ đó, việc tổ chức một buổi lễ trang trọng để đón chào tân sinh trở thành nét văn hóa đặc trưng của nền giáo dục Nhật Bản.

Lễ nhập học không chỉ là nghi thức dành cho học sinh. Sự hiện diện của phụ huynh mang ý nghĩa sâu sắc: đây là dịp để gia đình và nhà trường khẳng định cam kết cùng nhau đồng hành trong hành trình nuôi dạy trẻ. Tại Nhật, không nhiều quốc gia tổ chức lễ nhập học quy mô và trang trọng đến vậy với sự tham gia đông đảo của phụ huynh.

Các nghi thức trong lễ nhập học

Buổi lễ nhập học thường bao gồm:

• Lễ chào cờ và hát quốc ca: Mở đầu buổi lễ với không khí trang nghiêm.
• Phát biểu của hiệu trưởng: Chào mừng tân học sinh và phụ huynh, giới thiệu về ngôi trường.
• Tuyên thệ của học sinh: Đại diện khóa mới đọc lợi thệ quyết tâm học tập.
• Hướng dẫn làm quen: Sau phần lễ chính, học sinh được dẫn đến lớp học để làm quen với giáo viên chủ nhiệm và bạn bè mới.

Với các bé vào tiểu học, chiếc randoseru (cặp sách (Rakuten / Amazon) cứng hình hộp) thường là tâm điểm chú ý. Đây là biểu tượng quen thuộc của học sinh Nhật Bản, thường được cha mẹ chuẩn bị cẩn thận từ nhiều tháng trước.

Trang phục trong lễ nhập học

Khác với không khí tiễn biệt của lễ tốt nghiệp, lễ nhập học mang sắc thái tươi sáng và tràn đầy hy vọng. Phụ huynh thường chọn trang phục theo phong cách semi-formal: bố mặc vest (Rakuten / Amazon) hoặc áo sơ mi (Rakuten / Amazon) quần âu (Rakuten / Amazon), mẹ mặc váy liền (Rakuten / Amazon) hoặc bộ vest (Rakuten / Amazon) kèm chân váy (Rakuten / Amazon) với tông màu tươi sáng hơn so với lễ tốt nghiệp. Nhiều mẹ còn điểm thêm hoa cài áo (Rakuten / Amazon) (コサージュ — corsage) để tạo điểm nhấn duyên dáng.

Lễ tốt nghiệp và lễ nhập học có gì khác biệt?

Dù diễn ra cách nhau chỉ khoảng một tuần, hai lễ này mang hai sắc thái hoàn toàn khác biệt. Bảng so sánh dưới đây giúp bạn nắm bắt nhanh những điểm khác biệt quan trọng:

Bảng 1: So sánh nhanh lễ tốt nghiệp và lễ nhập học tại Nhật Bản

Một điểm đặc biệt là tại Nhật Bản, cả hai lễ đều được tổ chức vào mùa xuân, tạo nên nhịp điệu độc đáo: vừa tiễn biệt vừa đón chào, vừa kết thúc vừa bắt đầu — tất cả dưới tán hoa anh đào phớt hồng. Điều này khác biệt hoàn toàn với nhiều nước phương Tây như Mỹ, Anh hay Australia, nơi năm học bắt đầu vào tháng 9 và không có lễ nhập học trang trọng như Nhật Bản.

Cách chuẩn bị trang phục cho bố mẹ và bé

Việc chọn trang phục phù hợp là một trong những lo lắng lớn nhất của phụ huynh, đặc biệt là các gia đình nước ngoài lần đầu tham dự. Dưới đây là những nguyên tắc cơ bản cần nhớ:

Quy tắc chung: Semi-formal

Cả hai lễ đều yêu cầu trang phục semi-formal (bán trang trọng). Quần jeans, áo thun, giày thể thao là những lựa chọn không phù hợp. Thay vào đó, bố nên chọn vest hoặc áo sơ mi kết hợp quần âu và giày da. Mẹ có thể chọn váy liền, chân váy kết hợp áo khoác vest, hoặc trang phục công sở lịch sự.

Màu sắc và phụ kiện

Có một nguyên tắc ngầm trong cách chọn màu sắc: lễ tốt nghiệp nên chọn các tông màu tối như xám, xanh đậm hay đen để phù hợp với không khí chia tay; còn lễ nhập học có thể chọn màu tươi sáng hơn. Thống kê cho thấy 80% các bà mẹ Nhật vẫn chọn những bộ váy màu tối vì có thể dùng lại cho nhiều dịp khác nhau.

Về phụ kiện, hoa cài áo (corsage) là điểm nhấn phổ biến trong lễ nhập học. Tuy nhiên, cần tránh quá lòe loẹt — nhớ rằng các bé mới là nhân vật chính, phụ huynh nên ăn mặc lịch sự nhưng không nổi bật quá mức.

Nơi mua sắm trang phục

Nếu bạn cần sắm trang phục mới, có thể tham khảo các cửa hàng như Akachanhonpo, Nishimatsuya (đồ trẻ em), AOKI (trang phục công sở/ceremony), hoặc mua sắm trực tuyến trên Rakuten. Chi phí cho một bộ trang phục dự lễ trung bình từ 3 triệu VND trở lên tùy chất liệu và thương hiệu.

Lưu ý về tất và giày

Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng: nên chọn tất da chân (Rakuten / Amazon) (stocking) thay vì quần legging. Tất đen khi mặc với váy đen hoặc xám có thể gợi liên tưởng đến đám tang, nên tốt nhất là chọn tất màu da. Giày nên chọn loi gót thấp (Rakuten / Amazon), dễ di chuyển vì thường phải đi lại nhiều trong khuôn viên trường.

Những điều phụ huynh nước ngoài cần lưu ý

Theo dõi thông báo từ trường

Thông thường, các trường sẽ gửi thông báo chi tiết về thờỉ gian, địa điểm và quy định trang phục từ tháng 3 (đối với lễ nhập học) hoặc đầu năm học (đối với lễ tốt nghiệp). Hãy đọc kỹ và tuân thủ các hướng dẫn vì mỗi trường có thể có quy định riêng.

Chuẩn bị tâm lý cho trẻ

Đối với trẻ em, đặc biệt là các bé lần đầu nhập học, buổi lễ có thể gây căng thẳng. Phụ huynh nên:

• Giải thích trước về buổi lễ để bé không bất ngờ.
• Đến sớm 15–20 phút để bé làm quen với không gian.
• Mang theo nước uống và khăn giấy (Rakuten / Amazon) nhỏ.
• Trấn an bé nếu thấy con lo lắng hoặc khóc.

Tôn trọng không khí trang nghiêm

Trong cả hai buổi lễ, điện thoại nên để chế độ im lặng, không chụp ảnh khi không được phép, và giữ trật tự trong khán phòng. Đây là những nghi thức được ngườỉ Nhật coi trọng, và sự tôn trọng của phụ huynh nước ngoài sẽ được đánh giá cao.

Có thể mặc áo dài Việt Nam không?

Đây là câu hỏi nhiều mẹ Việt thắc mắc. Mặc dù áo dài rất đẹp và trang trọng, nhưng trong không gian lễ hội Nhật Bản, nó có thể khiến bạn trở nên quá nổi bật. Lờỉ khuyên là nên chọn trang phục theo phong cách semi-formal phổ biến tại Nhật để hòa nhập, hoặc nếu muốn mặc áo dài, hãy chọn màu sắc trang nhã và đơn giản.

Câu hỏi thường gặp

Lễ tốt nghiệp Nhật Bản diễn ra vào tháng mấy?

Lễ tốt nghiệp thường diễn ra vào cuối tháng 3, trong khoảng từ đầu tháng đến giữa tháng 3 tùy theo lịch của từng trường. Đây là thờỉ điểm kết thúc năm học theo lịch Nhật Bản (từ 1/4 đến 31/3).

Phụ huynh có bắt buộc tham dự lễ nhập học không?

Không có quy định bắt buộc pháp lý, nhưng hầu hết các trường đều khuyến khích và mong đợi phụ huynh tham dự. Sự hiện diện của cha mẹ mang ý nghĩa tinh thần lớn đối với trẻ, đồng thờỉ là dịp để phụ huynh gặp gỡ giáo viên và các gia đình khác.

Có thể mặc áo dài Việt Nam đi dự lễ không?

Áo dài là trang phục trang trọng và đẹp, nhưng có thể khiến bạn nổi bật quá mức trong không gian Nhật Bản. Nên ưu tiên trang phục semi-formal theo phong tục Nhật. Nếu muốn mặc áo dài, hãy chọn tông màu trang nhã như xanh navy, xám hoặc đen.

Nút áo thứ hai trong lễ tốt nghiệp có ý nghĩa gì?

Đây là truyền thống học sinh Nhật Bản tặng nút áo thứ hai của đồng phục cho ngườỉ mình yêu quý hoặc có cảm tình. Vì nút này nằm gần trái tim nhất nên được coi là biểu tượng của tình cảm chân thành. Tuy nhiên, ở bậc tiểu học và trung học cơ sở, phong tục này ít phổ biến hơn.

Nên chuẩn bị trang phục từ khi nào?

Nên bắt đầu tìm hiểu và chuẩn bị trang phục từ tháng 1–2 (đối với lễ nhập học tháng 4) hoặc từ đầu năm học (đối với lễ tốt nghiệp tháng 3). Việc này giúp bạn có thờỉ gian chọn lựa, chỉnh sửa và tránh tình trạng “cháy hàng” vào mùa cao điểm.

Kết luận

Lễ tốt nghiệp và lễ nhập học tại Nhật Bản không chỉ là những nghi thức trường học đơn thuần mà còn là những cột mốc tinh thần quan trọng trong hành trình trưởng thành của trẻ. Từ nghi thức trao bằng đầy xúc động trong tháng 3 đến không khí rộn ràng chào đón năm học mới vào đầu tháng 4, mỗi buổi lễ đều mang những giá trị văn hóa sâu sắc mà phụ huynh nước ngoài có thể học hỏi và tôn trọng.

Việc chuẩn bị chu đáo về trang phục, tâm lý và hiểu biết văn hóa sẽ giúp cả gia đình tận hưởng trọn vẹn những khoảnh khắc đáng nhớ này. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các lễ hội và truyền thống Nhật cho trẻ, đừng bỏ qua những bài viết về Tết Nguyên Đán với trẻ em tại Nhật, Oshogatsu và phong tục năm mới, hay lễ hội Setsubun và ném đậu phòng quỷ. Còn nếu muốn khám phá thêm các lễ hội mùa xuân khác, hãy đọc thêm về lễ hội Hanami và các sự kiện mùa xuân cho trẻ em để hiểu rõ hơn về những hoạt động đặc sắc trong mùa lễ hội.

Bài viết liên quan

• Lễ hội và truyền thống Nhật cho trẻ — Pillar tổng quan về hệ thống lễ hội và truyền thống Nhật Bản dành cho trẻ em
• Lễ hội Hanami và sự kiện mùa xuân cho trẻ — Khám phá các hoạt động mùa xuân đặc sắc bên cạnh mùa lễ tốt nghiệp và nhập học
• Setsubun và ném đậu phòng quỷ — Tìm hiểu lễ hội truyền thống đầu năm tại Nhật Bản
• Tết Nguyên Đán với trẻ em tại Nhật — Cách đón Tết cổ truyền của gia đình Việt tại Nhật Bản
• Oshogatsu và phong tục năm mới — Khám phá Tết Nguyên Đán Nhật Bản và các phong tục đặc sắc

Nguồn tham khảo

• FUN! JAPAN Việt Nam — Tốt nghiệp là gì? Giải thích chi tiết về lễ tốt nghiệp, bằng tốt nghiệp và bài hát tốt nghiệp tại Nhật Bản — 2025-02-14 — Thông tin về nghi thức lễ tốt nghiệp và các bài hát truyền thống
• Mamachan — NÊN MẶC GÌ VÀO LỄ NHẬP HỌC VÀ LỄ TỐT NGHIỆP CỦA CON Ở NHẬT — 2024-03-17 — Hướng dẫn chọn trang phục cho phụ huynh trong các dịp lễ trọng
• Maichiase — MẶC GÌ VÀO LỄ NHẬP HỌC VÀ LỄ TỐT NGHIỆP CỦA CON Ở NHẬT — 2023-01-08 — Kinh nghiệm chọn đồ và lưu ý về màu sắc, phụ kiện
• Japaniche — 日本の卒業式と入学式、海外との違いは？ — 2026-03-16 — So sánh lễ tốt nghiệp và nhập học Nhật Bản với các nước khác
• Haccha-k — なぜ日本では春に卒業式と入学式が行われるのか？ — 2025-10-11 — Giải thích lịch sử và ý nghĩa của việc tổ chức lễ vào mùa xuân
• Ootevent — 新たな始まりを祝う入園式・入学式 — 2025-01-27 — Lịch sử và nguồn gốc lễ nhập học từ thờỉ Minh Trị
• Tokyo Rental Ishou — なぜ入学式を祝うのか？ — 2025-11-18 — Ý nghĩa của lễ nhập học và vai trò của phụ huynh
• Tour Nhật Bản — Tốt nghiệp là gì? — Năm không rõ — Thông tin chi tiết về bài hát tốt nghiệp và nghi thức vùng miền
• KotsuKotsu — 外国の学校に入学式はない!? — 2019-03-12 — So sánh lễ nhập học và tốt nghiệp giữa Nhật Bản với Mỹ, Anh, Úc, Canada
• Smiles Wallet — 4 tips cho lễ nhập học của bé tại Nhật Bản — 2021-04-09 — Hướng dẫn chuẩn bị trang phục và vật dụng cho lễ nhập học
• KVBro — CHUẨN BỊ CHO LỄ NHẬP HỌC NHÀ TRẺ-MẪU GIÁO TẠI NHẬT — 2019-03-01 — Kinh nghiệm chuẩn bị trang phục và tâm lý cho bé nhập học mẫu giáo
• MiraChan Kitchen — Thời trang mẹ Nhật khai giảng năm học — Năm không rõ — Thực tế chọn trang phục và quy tắc màu sắc của mẹ Nhật
• Japan Living Life — Complete Guide to Japanese Festivals and Traditions — 2026-01-01 — Hướng dẫn tổng quan về lễ hội và truyền thống Nhật Bản
• Ngườỉ Việt ở Nhật — Lễ Hội và Sự Kiện tại Nhật Bản — 2026-01-01 — Hướng dẫn toàn diện về lễ hội Nhật Bản cho ngườỉ nước ngoài