Quảng cáo & PR Bài viết có thể chứa liên kết affiliate. Nếu bạn mua hàng qua các liên kết này, chúng tôi có thể nhận được một khoản hoa hồng nhỏ.

Bệnh tay chân miệng và phòng ngừa

Bệnh tay chân miệng là gì?

Tay chân miệng trẻ em là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, chủ yếu là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Bệnh đặc trưng bởi sốt nhẹ, đau họng và xuất hiện các mụn nước hoặc vết loét ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và niêm mạc miệng. Theo dữ liệu từ Viện Pasteur TP.HCM, bệnh tay chân miệng chiếm tỷ lệ mắc cao nhất ở nhóm trẻ từ 1–5 tuổi, với khoảng 93% tổng số ca bệnh tập trung ở độ tuổi này.

Tại Nhật Bản, Bộ Y tế Lao động và Phúc lợi (mhlw.go.jp) cũng ghi nhận bệnh tay chân miệng là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất ở trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt vào mùa hè. Mặc dù hầu hết các trường hợp lành tính và tự khỏi sau 7–10 ngày, bệnh vẫn có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng nếu do chủng EV71 gây ra.

Nguyên nhân và đường lây truyền

Bệnh tay chân miệng do các virus Enterovirus đường ruột gây nên. Hai chủng virus chính là Coxsackievirus A16 (CV-A16) và Enterovirus 71 (EV71). Trong đó, EV71 là tác nhân chủ yếu gây ra các trường hợp nghiêm trọng, dẫn đến gánh nặng bệnh tật trong cộng đồng. Một nghiên cứu tại các quốc gia châu Á cho thấy bệnh tay chân miệng đã chiếm khoảng 96.900 năm phải sống với di chứng để lại (DALY) ở các bệnh nhân có biến chứng.

Virus lây lan chủ yếu qua ba đường:

1. Đường phân-miệng: Virus có trong phân của ngườibệnh, lây sang ngườikhác qua tay bẩn, đồ chơi (Rakuten / Amazon) hoặc bề mặt bị nhiễm virus.
2. Tiếp xúc trực tiếp: Dịch tiết mũi, họng, nước bọt của ngườibệnh.
3. Giọt bắn: Ho, hắt hơi tạo các giọt nhỏ chứa virus trong không khí.

Thờigian ủ bệnh thường từ 3–6 ngày. Trẻ có thể lây truyền virus từ vài ngày trước khi xuất hiện triệu chứng cho đến khi các vết loét lành hẳn. Đây là lý do bệnh dễ bùng phát thành dịch tại các môi trường tập trung đông trẻ như nhà trẻ, trường mầm non và khu vui chơi.

Dấu hiệu nhận biết

Triệu chứng của bệnh tay chân miệng thường xuất hiện theo từng giai đoạn. Cha mẹ cần phân biệt rõ giữa các dấu hiệu nhẹ và dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để có phản ứng kịp thời.

Table 1: So sánh triệu chứng nhẹ và triệu chứng cảnh báo nguy hiểm của bệnh tay chân miệng.

BS Hà Mạnh Cường — Quản lý Y khoa tại Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC — cho biết: “Trẻ nhỏ mắc bệnh tay chân miệng thường 100% xuất hiện triệu chứng sốt, 66% ghi nhận tình trạng loét miệng và 62% phát ban ở tứ chi. Trong một số trường hợp nặng, triệu chứng có thể tiến triển nhanh với 28% nguy cơ co giật, 17% nguy cơ yếu chân tay mềm nhũn, thậm chí là các triệu chứng rối loạn chức năng tim phổi nguy hiểm.” (VNVC)

Biến chứng nguy hiểm

Dù phần lớn ca bệnh tay chân miệng lành tính, chủng EV71 có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Nhật Bản, các biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm bao gồm:

• Viêm màng não, viêm não: Do virus xâm nhập hệ thần kinh trung ương.
• Phù phổi cấp tính: Gây suy hô hấp nghiêm trọng.
• Viêm cơ tim: Dẫn đến suy tim đột ngột.
• Liệt cấp tính: Tổn thương dây thần kinh vận động.

Tại Việt Nam, EV71 được báo cáo lần đầu vào năm 2003 và đến nay vẫn là tác nhân gây bệnh chiếm ưu thế, đặc biệt trong giai đoạn 2021–2023. Chủng virus này từng gây nhiều đợt bùng phát tại TP.HCM với nhiều trường hợp nặng và tử vong nhanh chóng. (VnExpress)

Cách phòng ngừa hiệu quả

Vì chưa có thuốc đặc trị, biện pháp phòng ngừa là then chốt để bảo vệ trẻ khỏi bệnh tay chân miệng. PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Trung — Viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM — nhấn mạnh rằng hiện nay việc phòng ngừa chủ yếu dựa vào các biện pháp không đặc hiệu, thường được gọi là “4 sạch”: ăn sạch, ở sạch, bàn tay sạch và đồ chơi sạch.

Vệ sinh cá nhân

• Rửa tay bằng xà phòng (Rakuten / Amazon) ít nhất 20 giây, đặc biệt sau khi thay tã (Rakuten / Amazon), đi vệ sinh, tiếp xúc với đồ chơi chung và trước khi ăn.
• Dạy trẻ không đưa tay lên miệng, mũi.
• Sử dụng khăn riêng (Rakuten / Amazon), cốc riêng (Rakuten / Amazon) cho từng thành viên trong gia đình.

Vệ sinh môi trường

• Lau chùi đồ chơi, bề mặt sàn, tay nắm cửa bằng dung dịch khử trùng (Rakuten / Amazon) an toàn cho trẻ em hàng ngày.
• Giặt ga trải giường, khăn tắm (Rakuten / Amazon) bằng nước nóng ít nhất 60°C.
• Thông thoáng nhà cửa, tránh để trẻ ở trong phòng kín, đông người.

Khi có dịch tại nhà trẻ

• Nếu trẻ đang đi hoikuen hoặc yochien tại Nhật Bản, cha mẹ cần theo dõi sát thông báo của nhà trường. Theo hướng dẫn của Trung tâm Nhi khoa Quốc gia Nhật Bản, trẻ mắc tay chân miệng nên nghỉ học cho đến khi các triệu chứng giảm rõ rệt.
• Tránh cho trẻ tiếp xúc với trẻ khác có triệu chứng sốt hoặc loét miệng.
• Thông báo ngay cho giáo viên nếu trẻ có dấu hiệu nghi ngờ.

Vaccine phòng bệnh tay chân miệng

Một tin tích cực cho cha mẹ là vaccine phòng bệnh tay chân miệng đã trở thành hiện thực. Ngày 17/03/2026, Bộ Y tế Việt Nam chính thức cấp phép lưu hành vaccine EV-A71 phòng bệnh tay chân miệng, mở ra cơ hội chủ động bảo vệ sức khỏe cho trẻ em toàn quốc.

Theo dữ liệu từ VNVC, vaccine EV-A71 đã được chứng minh an toàn và hiệu quả bảo vệ cao đến 96,8% chống lại bệnh tay chân miệng do chủng EV71 gây ra ở bất kỳ mức độ nặng nào. Các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III cũng ghi nhận hiệu quả 100% trong việc ngăn ngừa các trường hợp nghiêm trọng.

Đối tượng và phác đồ tiêm chủng

• Độ tuổi: Trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi.
• Phác đồ: Tiêm 2 liều, cách nhau 28 ngày.
• Lưu ý: Vaccine này chỉ phòng ngừa tay chân miệng do EV71 gây ra, không bảo vệ trước tất cả các chủng virus khác như Coxsackievirus A16. Tuy nhiên, nhiều dữ liệu cho thấy vaccine còn có khả năng tạo miễn dịch chéo với một số chủng khác như B5 và C4.

Tại Nhật Bản, vaccine tay chân miệng hiện chưa nằm trong chương trình tiêm chủng định kỳ của chính phủ. Cha mẹ nước ngoài sinh sống tại Nhật nên tham khảo bác sĩ nhi khoa hoặc phòng khám quốc tế để được tư vấn về khả năng tiêm vaccine này khi về Việt Nam hoặc tại các cơ sở y tế tư nhân tại Nhật. Đồng thời, hãy cập nhật lịch tiêm chủng cơ bản tại Nhật và xem xét các loại vaccine tự nguyện nên làm để bảo vệ con toàn diện.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Sốt cao trên 39°C kéo dài hơn 3 ngày hoặc sốt tái phát sau khi đã hạ.
• Co giật, run chân tay, li bì hoặc khó đánh thức.
• Khó thở, thở gấp, tím tái môi hoặc móng tay.
• Nôn mửa liên tục, bỏ ăn hoàn toàn và không uống được nước.
• Yếu chân tay, đi đứng loạng choạng bất thường.

Tại Nhật Bản, nếu trẻ có triệu chứng nặng ngoài giờ làm việc của phòng khám tư nhân, cha mẹ có thể gọi đường dây nóng #8000 (số điện thoại tư vấn y tế trẻ em 24/7) hoặc đưa trẻ đến bệnh viện nhi có khoa cấp cứu. Nhiều thành phố cũng có dịch vụ y tế ban đêm cho trẻ em (夜間・休日診療).

Câu hỏi thường gặp

Tay chân miệng có lây không?

Có. Bệnh tay chân miệng lây rất nhanh qua đường phân-miệng, tiếp xúc trực tiếp và giọt bắn. Trẻ có thể lây virus từ vài ngày trước khi phát bệnh cho đến khi các vết loét lành hẳn.

Trẻ đã khỏi có tái nhiễm không?

Có thể. Miễn dịch sau khi khỏi bệnh tay chân miệng thường chỉ bảo vệ trước đúng chủng virus đã nhiễm. Vì có nhiều chủng virus khác nhau (EV71, Coxsackievirus A16, A6, A10…), trẻ vẫn có nguy cơ mắc lại do chủng khác.

Vaccine tay chân miệng có trong chương trình tiêm chủng mở rộng không?

Tính đến tháng 5/2026, vaccine tay chân miệng tại Việt Nam vừa được Bộ Y tế cấp phép lưu hành (ngày 17/03/2026) và dự kiến sớm được đưa vào chương trình tiêm chủng. Tại Nhật Bản, vaccine này chưa nằm trong danh mục tiêm chủng định kỳ của chính phủ.

Trẻ đi nhà trẻ ở Nhật cần lưu ý gì khi có dịch?

Cha mẹ nên kiểm tra bảng thông báo của hoikuen hàng ngày, đo thân nhiệt trẻ trước khi đến lớp, và cho trẻ nghỉ ở nhà ngay khi có dấu hiệu sốt hoặc loét miệng. Theo quy định của các cơ sở mầm non tại Nhật, trẻ mắc tay chân miệng thường cần nghỉ học cho đến khi hết sốt và các vết loét khô dần.

Kết luận

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt nguy hiểm khi do chủng EV71 gây ra. Với hơn 15.000 ca mắc được ghi nhận chỉ trong 4 tháng đầu năm tại Việt Nam, cha mẹ cần chủ động phòng bệnh bằng các biện pháp vệ sinh cá nhân nghiêm ngặt và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường.

Tin vui là vaccine EV71 đã được chứng minh hiệu quả bảo vệ lên đến 96,8%, mở ra hy vọng lớn trong việc kiểm soát dịch bệnh. Dù sống tại Nhật Bản hay Việt Nam, cha mẹ nước ngoài đều nên trang bị kiến thức về tiêm chủng và sức khỏe trẻ em, đồng thời duy trì thói quen vệ sinh tốt để bảo vệ con yêu trước các bệnh truyền nhiễm.

Nếu bạn đang tìm hiểu thêm về các bệnh truyền nhiễm khác ở trẻ, hãy tham khảo bài viết về tiêm phòng cúm mùa hoặc sốt xuất huyết và bệnh do muỗi để có kế hoạch chăm sóc sức khỏe toàn diện cho con.

Bài viết liên quan

• Tiêm chủng và sức khỏe trẻ em
• Lịch tiêm chủng cơ bản tại Nhật
• Tiêm chủng tự nguyện nên làm
• Bệnh cúm mùa và tiêm phòng cúm
• Sốt xuất huyết và bệnh do muỗi

Nguồn tham khảo

• Phòng khám Pasteur: Bệnh tay chân miệng ở trẻ em — 2024-02-11 — Thông tin y khoa cơ bản về nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết
• VNVC: Có vaccine tay chân miệng không? — 2026-02-01 — Thông tin cập nhật về vaccine EV71 và hiệu quả bảo vệ
• VnExpress: Thử nghiệm vaccine tay chân miệng ở Việt Nam — 2025-05-22 — Kết quả thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III tại Việt Nam
• Báo Chính phủ: Sẽ đưa vaccine phòng bệnh tay chân miệng về Việt Nam — 2025-02-23 — Chính sách nhập khẩu và triển khai vaccine
• Bộ Y tế Nhật Bản: Hướng dẫn về tay chân miệng — 2014-03-31 — [ja] Hướng dẫn chính thức về dịch tễ và phòng bệnh tại Nhật Bản
• Trung tâm Nhi khoa Quốc gia Nhật Bản: Tay chân miệng — 2026-01-01 — [ja] Thông tin về đường lây truyền và cách chăm sóc trẻ