Công ty không cho nghỉ thai sản — Phải làm sao?

Tình trạng công ty từ chối nghỉ thai sản tại Nhật Bản là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, và ngườ lao động nước ngoài cũng được bảo vệ như lao động bản địa.

Bạn vừa báo tin mang thai với cấp trên thì nhận được câu trả lờn: “Công ty đang bận mùa cao điểm, em nghỉ việc đi cho đỡ phiền” hoặc “Công ty chỉ có 5 ngườ, không áp dụng nghỉ thai sản đâu”. Nếu rơi vào tình huống này, bạn cần biết rằng đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng tại Nhật Bản. Theo chế độ thai sản và nghỉ phép nuôi con tại Nhật Bản, ngườ lao động — kể cả ngườ nước ngoài — đều được hưởng quyền nghỉ thai sản bắt buộc và nghỉ chăm con theo quy định của Luật Tiêu chuẩn Lao động cùng Luật Nghỉ Chăm sóc Trẻ em. Bài viết này sẽ phân tích các quy định pháp luật, lật tẩy những lý do công ty thường dùng để từ chối, hướng dẫn nhận biết quấy rối thai sản (マタハラ) và đưa ra 5 bước xử lý cụ thể để bảo vệ quyền lợi của bạn.

Luật pháp Nhật Bản quy định thế nào về nghỉ thai sản?

Nhật Bản có hệ thống pháp luật chặt chẽ bảo vệ quyền lợi của lao động nữ trong thờ kỳ mang thai và sau sinh. Ba đạo luật chính điều chỉnh vấn đề này là Luật Tiêu chuẩn Lao động (労働基準法), Luật Bình đẳng Cơ hội Việc làm (男女雇用機会均等法) và Luật Nghỉ Chăm sóc Trẻ em (育児・介護休業法).

Theo Điều 65 Luật Tiêu chuẩn Lao động, lao động nữ được nghỉ 6 tuần (42 ngày) trước ngày dự sinh — kéo dài thành 14 tuần nếu mang thai đôi hoặc nhiều hơn — và 8 tuần (56 ngày) sau khi sinh. Đặc biệt, 6 tuần đầu sau sinh là tuyệt đối bắt buộc: ngay cả khi ngườ lao động muốn đi làm lại, công ty cũng không được phép cho phép. Nếu công ty ép ngườ lao động làm việc trong thờ gian này sẽ bị coi là vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt.

Luật Bình đẳng Cơ hội Việc làm nghiêm cấm việc sa thải hoặc đối xử bất lợi với ngườ lao động vì lý do mang thai, sinh con hoặc xin nghỉ thai sản. Ngay cả hình thức “khuyến khích nghỉ việc” (退職勧奨) cũng bị cấm nếu xuất phát từ áp lực của công ty chứ không phải ý nguyện thực sự của ngườ lao động.

Luật Nghỉ Chăm sóc Trẻ em quy định rõ: khi ngườ lao động đáp ứng điều kiện và nộp đơn xin nghỉ chăm con, công ty không có quyền từ chối. Từ tháng 4/2025, Nhật Bản đã sửa đổi luật để tăng mức trợ cấp: nếu cả bố và mẹ cùng nghỉ ít nhất 14 ngày mỗi ngườ, mức trợ cấp sẽ tăng lên 80% lương thay vì 67% như trước đây. Theo số liệu gần đây, khoảng 86% phụ nữ và 40% nam giới đủ điều kiện đã sử dụng chế độ này, cho thấy quyền lợi này đang ngày càng được đảm bảo.

Bạn có thể tìm hiểu chi tiết hơn về mức lương và trợ cấp khi nghỉ thai sản cũng như quyền lợi của lao động nữ mang thai trong các bài viết chuyên sâu của chúng tôi.

Các lý do phổ biến công ty dùng để từ chối và sự thật pháp lý

Trong thực tế, nhiều công ty — đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ hoặc nơi tiếp nhận lao động nước ngoài — thường đưa ra các lý do để từ chối đơn nghỉ thai sản. Dưới đây là bảng so sánh giữa lý do phổ biến và quy định pháp luật thực tế:

Nhiều trường hợp đáng tiếc đã xảy ra với thực tập sinh kỹ thuật nước ngoài. Theo điều tra của Kyodo News năm 2023, các công ty đào tạo thực tập sinh thường khuyến nghị nữ thực tập sinh sử dụng biện pháp tránh thai (Rakuten / Amazon) thay vì hỗ trợ khi họ mang thai. Một số công ty còn coi việc mang thai là “bệnh tật” và sa thải nhân viên. Đây đều là những hành vi vi phạm nhân quyền và pháp luật lao động nghiêm trọng.

Quấy rối thai sản (マタハラ) là gì và cách nhận biết

Khi công ty không trực tiếp từ chối đơn nghỉ thai sản mà sử dụng các chiêu trò tâm lý hoặc đối xử bất lợi, hành vi này được gọi là quấy rối thai sản hay matahara (マタハラ). Đây là hành vi đối xử bất lợi hoặc quấy rối tại nơi làm việc nhằm vào ngườ lao động vì lý do mang thai, sinh con, hoặc sử dụng quyền nghỉ thai sản và nghỉ chăm con.

Các hình thức phổ biến của matahara bao gồm:

• Gây áp lực nghỉ việc: Sếp hoặc đồng nghiệp liên tục gợi ý bạn nên nghỉ việc “vì lợi ích của công ty”.
• Giảm lương hoặc cắt giảm phúc lợi: Sau khi báo tin mang thai, bạn bị cắt giảm giờ làm, giảm thưởng hoặc loại bỏ các quyền lợi khác.
• Cô lập xã hội: Bị gạt ra khỏi các cuộc họp, không được thông báo thông tin quan trọng, hoặc bị đồng nghiệp xa lánh.
• Đánh giá hiệu suất bất lợi: Bị đánh giá kém một cách bất thường sau khi thông báo mang thai, dù trước đó hiệu suất tốt.
• Giao việc quá sức hoặc không phù hợp: Bị giao các công việc nặng nhọc, phải đứng lâu, hoặc tiếp xúc hóa chất độc hại trong thờ kỳ mang thai.

Theo luật Nhật Bản, công ty có nghĩa vụ phải thực hiện các biện pháp ngăn chặn matahara, bao gồm đào tạo nhân viên và thiết lập quy định nội bộ rõ ràng. Nếu công ty không thực hiện các biện pháp này, họ có thể bị xử phạt hành chính.

Đáng chú ý, hiệp hội hữu nghị hỗ trợ ngườ Việt tại Nhật Bản do bà Yoshimizu thành lập đã giúp đỡ 153 nữ thực tập sinh Việt Nam được nghỉ thai sản, nghỉ chăm con và tiếp tục làm việc tại Nhật Bản. Con số này cho thấy nhiều lao động nước ngoài đã vượt qua được rào cản matahara nhờ tìm kiếm sự hỗ trợ kịp thờ.

Hướng dẫn 5 bước xử lý khi bị từ chối nghỉ thai sản

Nếu bạn bị công ty từ chối nghỉ thai sản hoặc đối xử bất lợi vì mang thai, hãy thực hiện 5 bước sau để bảo vệ quyền lợi của mình:

Bước 1: Thu thập và bảo quản bằng chứng

Mọi bằng chứng đều quan trọng: email, tin nhắn LINE, lịch sử cuộc gọi, biên bản họp, hoặc lờ nói của sếp và đồng nghiệp. Hãy chụp màn hình, lưu trữ đám mây và ghi chép chi tiết thờ gian, địa điểm, nội dung trao đổi. Nếu có nhân chứng, hãy ghi lại thông tin liên hệ của họ.

Bước 2: Trao đổi văn bản với công ty

Thay vì chỉ trao đổi miệng, hãy gửi yêu cầu nghỉ thai sản bằng văn bản (email hoặc thư tay có xác nhận) để tạo bằng chứng pháp lý. Trong thư, nêu rõ ngày bắt đầu nghỉ, căn cứ pháp luật (Luật Tiêu chuẩn Lao động Điều 65, Luật Nghỉ Chăm sóc Trẻ em) và yêu cầu công ty xác nhận bằng văn bản. Giữ bản sao của mọi tài liệu bạn gửi đi.

Bước 3: Liên hệ cơ quan lao động

Nếu công ty vẫn từ chối, hãy liên hệ với cơ quan giám sát lao động địa phương hoặc Hello Work. Các cơ quan này có nhiệm vụ giám sát việc tuân thủ luật lao động và có thể can thiệp vào tranh chấp giữa ngườ lao động và công ty. Bạn có thể tìm địa chỉ cơ quan lao động gần nhất trên website của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản.

Bước 4: Tìm kiếm tư vấn miễn phí

Nhiều tổ chức cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật miễn phí bằng tiếng Việt cho ngườ lao động nước ngoài tại Nhật Bản. Các tổ chức như Liên đoàn Lao động Zentoitsu (全労連), Tổ chức Hỗ trợ Ngườ Nước ngoài Arudepito (あるでばと) hoặc các trung tâm tư vấn của tỉnh/thành phố bạn đang sinh sống đều có thể giúp đỡ. Ngoài ra, bạn có thể liên hệ với Houterasu (ほうテラス) — trung tâm hỗ trợ pháp lý quốc gia của Nhật Bản.

Bạn có thể tham khảo thêm thông tin về tư vấn luật lao động miễn phí và thủ tục xin nghỉ thai sản đúng cách trong các bài viết chuyên đề của chúng tôi.

Bước 5: Nộp đơn khiếu nại hoặc khởi kiện

Nếu mọi biện pháp hòa giải đều thất bại, bạn có quyền nộp đơn khiếu nại lên tòa án lao động hoặc khởi kiện ra tòa dân sự. Hành vi từ chối nghỉ thai sản có thể khiến công ty bị phạt 200.000 yên theo Luật Nghỉ Chăm sóc Trẻ em. Trong trường hợp bị sa thải trái phép, bạn còn có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc được tái bổ nhiệm.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Công ty dưới 5 nhân viên có phải cho nghỉ thai sản không?

Có. Quy định về nghỉ thai sản theo Luật Tiêu chuẩn Lao động áp dụng cho tất cả doanh nghiệp, không phân biệt quy mô. Dù công ty chỉ có 1 nhân viên, ngườ lao động nữ vẫn được nghỉ 6 tuần trước sinh và 8 tuần sau sinh. Đây là quyền bắt buộc, không phải quyền tự nguyện.

Tôi mới vào làm 3 tháng, có được nghỉ thai sản không?

Có. Điều kiện “làm việc đủ 1 năm” để nghỉ chăm con đã bị bãi bỏ từ tháng 4/2022. Hiện nay, ngay cả lao động mới vào làm vài tháng cũng có quyền xin nghỉ chăm con. Tuy nhiên, đối với lao động có thờ hạn ngắn, điều kiện là hợp đồng không chắc chắn sẽ chấm dứt trước khi con đủ 1 tuổi.

Bị sa thải vì mang thai thì phải làm sao?

Việc sa thải vì mang thai là hoàn toàn bất hợp pháp theo Luật Bình đẳng Cơ hội Việc làm. Thậm chí ngay cả hình thức “khuyến khích nghỉ việc” cũng bị cấm nếu xuất phát từ áp lực của công ty. Nếu bị sa thải, hãy: (1) yêu cầu công ty gửi lý do bằng văn bản, (2) liên hệ Phòng Chuẩn Lao động ngay lập tức, (3) cân nhắc khởi kiện để được tái bổ nhiệm hoặc bồi thường.

Công ty có bị phạt không nếu từ chối nghỉ thai sản?

Có. Theo Luật Nghỉ Chăm sóc Trẻ em Điều 66, công ty từ chối đơn nghỉ chăm con hợp lệ có thể bị Bộ trưởng Y tế, Lao động và Phúc lợi ra lệnh báo cáo, khuyến cáo hoặc phạt tiền lên đến 200.000 yên. Ngoài ra, tên công ty vi phạm có thể bị công khai trên các phương tiện truyền thông chính thức của chính phủ.

Kết luận

Công ty từ chối nghỉ thai sản không chỉ là hành vi thiếu nhân đạo mà còn là vi phạm pháp luật nghiêm trọng tại Nhật Bản. Dù bạn là lao động chính thức, hợp đồng ngắn hạn hay thực tập sinh kỹ thuật, bạn đều được hưởng quyền nghỉ thai sản và nghỉ chăm con theo chế độ thai sản và nghỉ phép nuôi con tại Nhật Bản. Hãy chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, giữ bằng chứng và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các tổ chức bảo vệ quyền lợi lao động khi cần thiết. Đừng để matahara hay sự thiếu hiểu biết cướp đi quyền lợi chính đáng của bạn và con bạn.

Nếu bạn muốn tìm hiểu tổng quan về toàn bộ hệ thống nghỉ thai sản, hãy đọc bài viết Chế độ thai sản và nghỉ phép nuôi con tại Nhật Bản — bài viết trụ cột giúp bạn nắm bắt toàn cảnh quyền lợi của cha mẹ nước ngoài tại Nhật.

Bài viết liên quan

• Chế độ thai sản và nghỉ phép nuôi con tại Nhật Bản
• Nghỉ thai sản và lương thai sản
• Quyền lợi lao động nữ mang thai
• Thủ tục xin nghỉ thai sản tại công ty
• Tư vấn luật lao động miễn phí

Nguồn tham khảo

• Nghỉ Thai Sản và Chăm Con tại Nhật Bản cho Ngườ Nước Ngoài — 2026-03-07 — Hướng dẫn toàn diện về điều kiện nghỉ thai sản, mức trợ cấp 67–80% lương và thay đổi luật tháng 4/2025.
• Nhức nhối tình trạng “quấy rối thai sản” với thực tập sinh ở Nhật — 2025-01-15 — Phân tích thực trạng matahara đối với thực tập sinh nữ và hoạt động của liên đoàn lao động do bà Yoshimizu sáng lập.
• Nhật Bản Chính Thức Sửa Đổi Luật Nghỉ Thai Sản Từ Tháng 4/2025 — 2025 — Tổng hợp các điểm mới trong luật nghỉ thai sản và chăm con có hiệu lực từ tháng 4/2025.
• Chế độ nghỉ thai sản ở Nhật có gì đặc biệt? — 2025 — Giải thích quyền lợi của lao động nước ngoài và nghĩa vụ của công ty theo luật Nhật Bản.
• 産休・育休が取れない！会社は所得を拒否できる？それとも違法？ — 2025 — Phân tích mức phạt 200.000 yên và các biện pháp xử lý khi công ty từ chối nghỉ thai sản — [ja]
• 職場のトラブルQ&A ～産前・産後休業や育児休業の取得～ — 2013 — Hướng dẫn chính thức của chính quyền tỉnh Fukui về quyền nghỉ thai sản và điều kiện áp dụng cho lao động có thờ hạn — [ja]