Làm thêm và nghỉ bán thời gian

Từ ngày 1/4/2025, chính sách trợ cấp làm bán thời gian nuôi con tại Nhật Bản chính thức có hiệu lực, mở ra lựa chọn linh hoạt thay vì chỉ có con đường nghỉ hoàn toàn. Đây là tin tức quan trọng với hàng triệu lao động nước ngoài đang sinh sống và nuôi dạy con tại Nhật, bởi từ nay việc cân bằng giữa thu nhập và thờigian chăm sóc gia đình đã có thêm một con đường mới. Bài viết này sẽ giải thích chi tiết chế độ thai sản và nghỉ phép nuôi con tổng quan cùng cơ chế làm việc ngắn giờ, giúp cha mẹ nước ngoài đưa ra quyết định phù hợp nhất cho gia đình mình.

Làm bán thời gian khi nuôi con – lựa chọn mới từ 2025

Trước đây, cha mẹ có con nhỏ tại Nhật Bản thường chỉ có hai lựa chọn: nghỉ hoàn toàn để chăm con hoặc quay lại làm việc toàn thờigian ngay sau khi hết nghỉ thai sản. Cả hai phương án đều tồn tại những khó khăn riêng. Nghỉ hoàn toàn đồng nghĩa với việc thu nhập giảm sút nghiêm trọng, trong khi làm việc toàn thờigian ngay sau sinh lại khiến nhiều phụ huynh kiệt sức vì thiếu thờigian chăm sóc con.

Từ tháng 4/2025, Nhật Bản đã bổ sung thêm lựa chọn thứ ba: làm việc ngắn giờ kết hợp với trợ cấp. Chính sách này nằm trong gói sửa đổi Luật Nghỉ thai sản và chăm sóc gia đình, nhằm khuyến khích các gia đình sinh con và giảm bớt gánh nặng kinh tế cho phụ huynh. Cụ thể, cha mẹ có con dưới 2 tuổi có thể đăng ký làm việc ngắn giờ và nhận khoản trợ cấp bổ sung từ bảo hiểm thất nghiệp thông qua chế độ 育児時短就業給付金 (Ikuji Tanshu Kyugyo Kyufukin).

Chế độ làm việc ngắn giờ không phải là khái niệm mới tại Nhật Bản. Tuy nhiên, việc kết hợp với khoản trợ cấp tài chính mới từ 1/4/2025 đã biến nó trở thành một lựa chọn thực sự khả thi về mặt kinh tế. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với lao động nước ngoài, vì họ thường đối mặt với áp lực tài chính lớn hơn do chi phí sinh hoạt và gửi tiền về quê hương.

Ai được áp dụng chế độ làm việc ngắn giờ?

Theo quy định của Luật Nghỉ nuôi con và Chăm sóc người thân tại Nhật Bản, chế độ làm việc ngắn giờ áp dụng cho lao động có con dưới 3 tuổi. Cả cha và mẹ đều có quyền đăng ký sử dụng chế độ này, không phân biệt giới tính. Tuy nhiên, trên thực tế, phụ nữ vẫn là đối tượng sử dụng chủ yếu, dù số lượng nam giới đăng ký đang tăng dần theo chính sách khuyến khích của chính phủ.

Điều kiện cơ bản để được áp dụng chế độ làm việc ngắn giờ bao gồm:

• Có con dưới 3 tuổi đang sinh sống cùng
• Không đang trong thờigian nghỉ nuôi con toàn phần (ikuji kyugyo)
• Thờigian làm việc hiện tại trên 6 giờ/ngày (nếu đã làm dưới 6 giờ thì không cần xin giảm thêm)
• Không thuộc diện loại trừ theo thỏa thuận lao động tập thể

Về thờigian làm việc, công ty bắt buộc phải bố trí lịch làm việc ngắn giờ với thờigian tối đa 6 giờ/ngày. Con số này có thể dao động trong khoảng 5 giờ 45 phút đến 6 giờ tùy theo thỏa thuận nội bộ của từng doanh nghiệp. Điều quan trọng là lao động không phải chấp nhận bất kỳ hợp đồng nào ép buộc làm việc quá giờ trong giai đoạn này.

Lao động nước ngoài, bao gồm người Việt Nam, hoàn toàn được hưởng quyền lợi này nếu đáp ứng các điều kiện trên. Tuy nhiên, một số công ty nhỏ (dưới 100 nhân viên) trước đây từng được miễn áp dụng. Từ tháng 4/2025, quy định này đã được mở rộng, yêu cầu hầu hết các doanh nghiệp phải tuân thủ.

Trợ cấp khi làm bán thời gian nuôi con

Điểm mới quan trọng nhất từ 1/4/2025 là sự ra đời của Ikuji Tanshu Kyugyo Kyufukin (育児時短就業給付金), khoản trợ cấp dành riêng cho cha mẹ đang làm việc ngắn giờ để nuôi con. Đây là chính sách thuộc hệ thống bảo hiểm thất nghiệp, nhằm bù đắp một phần thu nhập bị mất do giảm giờ làm.

育児時短就業給付金 được tính theo công thức đơn giản: 10パーセント tổng lương thực nhận trong tháng làm việc ngắn giờ. Ví dụ, nếu sau khi giảm giờ bạn nhận được 200.000 yên/tháng, khoản trợ cấp sẽ là 20.000 yên. Tuy nhiên, chế độ này có giới hạn trần và giới hạn sàn như sau:

• Giới hạn trợ cấp tối đa: 459.000 yên (áp dụng đến hết ngày 31/7/2025, sau đó sẽ được điều chỉnh hàng năm vào ngày 1/8)
• Giới hạn trợ cấp tối thiểu: 2.295 yên (nếu tính ra dưới mức này thì không được nhận trợ cấp)
• Nếu lương tháng sau khi giảm giờ từ 459.000 yên trở lên, lao động sẽ không được nhận trợ cấp

Điều kiện để nhận Ikuji Tanshu Kyugyo Kyufukin bao gồm:

• Có con dưới 2 tuổi
• Đang tham gia bảo hiểm thất nghiệp
• Giảm giờ làm so với trước khi sinh con hoặc so với thờigian làm việc chuẩn của công ty
• Nộp đơn đăng ký và các giấy tờ chứng minh tình trạng nuôi con

Đặc biệt, nếu bạn đã bắt đầu làm việc ngắn giờ trước ngày 1/4/2025, bạn vẫn có thể được xét duyệt trợ cấp tính từ tháng 4/2025 trở đi, miễn là đáp ứng các điều kiện khác. Điều này giúp những phụ huynh đã chọn làm việc ngắn giờ trước đó không bị bỏ lỡ quyền lợi.

Nên chọn nghỉ hoàn toàn hay làm bán thời gian?

Đây là câu hỏi mà hầu hết cha mẹ nước ngoài đều phải đối mặt sau khi sinh con. Mỗi lựa chọn đều có ưu và nhược điểm riêng, phụ thuộc vào hoàn cảnh kinh tế, sức khỏe và kế hoạch chăm sóc con của từng gia đình.

Sơ đồ 1: So sánh nghỉ hoàn toàn và làm bán thời gian khi nuôi con tại Nhật Bản.

Nếu gia đình bạn cần duy trì thu nhập ổn định và không muốn gián đoạn sự nghiệp, làm bán thời gian là lựa chọn hợp lý. Ngược lại, nếu bạn muốn dành toàn bộ thờigian cho con trong những năm tháng đầu đời quan trọng nhất, nghỉ nuôi con toàn phần với trợ cấp 67% lương vẫn là phương án tối ưu về mặt tài chính trong ngắn hạn.

Một số gia đình chọn giải pháp kết hợp: nghỉ hoàn toàn trong 6–12 tháng đầu, sau đó chuyển sang làm bán thời gian khi con cứng cáp hơn. Cách làm này giúp tận dụng tối đa mức trợ cấp 67% trong giai đoạn đầu, đồng thời giữ kết nối với công việc và đồng nghiệp.

Thủ tục đăng ký và lưu ý cho lao động nước ngoài

Quy trình đăng ký làm việc ngắn giờ và nhận trợ cấp gồm các bước sau:

Bước 1: Thông báo với công ty

Cha mẹ cần gửi đơn xin áp dụng chế độ làm việc ngắn giờ cho bộ phận nhân sự. Theo luật, công ty không được từ chối yêu cầu này nếu lao động đáp ứng đủ điều kiện. Tuy nhiên, bạn nên thông báo trước ít nhất 1 tháng để công ty sắp xếp nhân sự thay thế.

Bước 2: Thỏa thuận lịch làm việc mới

Hai bên thống nhất khung giờ làm việc mới, thường là tối đa 6 giờ/ngày. Lịch làm việc cần được ghi rõ trong văn bản để tránh tranh chấp sau này. Một số công ty cho phép linh hoạt sắp xếp giờ làm theo tuần, miễn là tổng số giờ không vượt quá quy định.

Bước 3: Chuẩn bị giấy tờ cho trợ cấp

Để nhận Ikuji Tanshu Kyugyo Kyufukin, bạn cần nộp các giấy tờ sau cho cơ quan Hello Work hoặc qua công ty:

• Đơn đăng ký nhận trợ cấp (育児時短就業給付金支給申請書)
• Giấy xác nhận đủ điều kiện nhận trợ cấp (育児時短就業給付受給資格確認票)
• Giấy tờ chứng minh việc nuôi con (giấy khai sinh, sổ hộ khẩu)

Bước 4: Theo dõi và nhận trợ cấp hàng tháng

Trợ cấp được chuyển vào tài khoản ngân hàng hàng tháng, thường là sau 1–2 tháng kể từ khi nộp đơn. Bạn cần tiếp tục nộp đơn đăng ký hàng tháng cho đến khi hết thời hạn áp dụng.

Lưu ý quan trọng cho lao động nước ngoài:

• Việc làm bán thời gian không ảnh hưởng đến tư cách lưu trú của bạn, miễn là bạn vẫn duy trì hợp đồng lao động hợp pháp với công ty bảo lãnh visa.
• Thu nhập giảm do làm việc ngắn giờ có thể ảnh hưởng đến mức đóng bảo hiểm xã hội và thuế thu nhập cá nhân. Bạn nên tham khảo ý kiến của chuyên viên kế toán hoặc nhân sự để hiểu rõ tác động tài chính toàn diện.
• Nếu công ty từ chối cho bạn làm việc ngắn giờ mà không có lý do hợp lý, bạn có quyền khiếu nại lên Sở Lao động Tiêu chuẩn địa phương (労働基準監督署) hoặc tìm kiếm tư vấn pháp lý miễn phí tại các trung tâm hỗ trợ người nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Làm bán thời gian có được hưởng trợ cấp nghỉ nuôi con không?

Có, nhưng với điều kiện. Từ 1/4/2025, cha mẹ làm việc ngắn giờ có con dưới 2 tuổi được nhận 育児時短就業給付金 với mức 10パーセント lương thực nhận. Tuy nhiên, đây là khoản trợ cấp khác với trợ cấp nghỉ nuôi con toàn phần 67% lương. Bạn không thể nhận đồng thời cả hai loại trợ cấp trong cùng một tháng.

Cha mẹ nước ngoài có được áp dụng chế độ làm việc ngắn giờ không?

Hoàn toàn được. Chế độ này áp dụng cho mọi lao động đang tham gia bảo hiểm xã hội tại Nhật Bản, không phân biệt quốc tịch. Miễn là bạn có hợp đồng lao động hợp pháp và đáp ứng điều kiện về độ tuổi con, bạn có quyền yêu cầu công ty cho làm việc ngắn giờ.

Nên nghỉ hoàn toàn bao lâu rồi mới chuyển sang làm bán thời gian?

Không có quy định cứng nhắc về thời điểm chuyển đổi. Nhiều gia đình chọn nghỉ hoàn toàn trong 6–12 tháng đầu để tận dụng mức trợ cấp 67% lương, sau đó chuyển sang làm bán thời gian khi con ổn định hơn. Quyết định này phụ thuộc vào sức khỏe của mẹ, tình hình tài chính gia đình và khả năng chăm sóc con.

Làm bán thời gian có ảnh hưởng đến bảo hiểm xã hội không?

Có. Khi làm việc ngắn giờ, mức đóng bảo hiểm xã hội (健康保険, 厚生年金) sẽ được tính theo lương thực nhận sau khi giảm giờ. Điều này có nghĩa là phí bảo hiểm hàng tháng của bạn sẽ giảm, nhưng đồng thời mức hưởng lương hưu trong tương lai cũng có thể bị ảnh hưởng. Bạn nên cân nhắc kỹ yếu tố này nếu dự định sống lâu dài tại Nhật Bản.

Kết luận

Chế độ làm bán thời gian nuôi con tại Nhật Bản đã trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết nhờ khoản trợ cấp mới 育児時短就業給付金 áp dụng từ 1/4/2025. Với mức hỗ trợ 10パーセント lương thực nhận cùng giới hạn trần 459.000 yên, phụ huynh nay có thể cân bằng tốt hơn giữa công việc và gia đình mà không phải chịu áp lực tài chính quá lớn.

Tuy nhiên, mỗi gia đình cần tự đánh giá hoàn cảnh riêng trước khi quyết định. Nếu ưu tiên hàng đầu là thu nhập và sự nghiệp lâu dài, làm bán thời gian là bước đi khôn ngoan. Nếu muốn dành trọn vẹn những năm tháng đầu đời cho con, nghỉ hoàn toàn rồi quay lại sau vẫn là lựa chọn đáng cân nhắc.

Dù chọn con đường nào, điều quan trọng là bạn hiểu rõ quyền lợi của mình và chủ động thương lượng với công ty. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ từ các tổ chức bảo vệ quyền lợi lao động nước ngoài tại Nhật Bản khi cần thiết.

Bài viết liên quan

Tìm hiểu thêm về chế độ thai sản:

• Chế độ thai sản và nghỉ phép nuôi con — Tổng quan toàn bộ quyền lợi của phụ huynh tại Nhật
• Nghỉ thai sản và lương thai sản — Chi tiết về trợ cấp trong thờigian nghỉ sinh
• Nghỉ nuôi con ikuji kyugyo — Hướng dẫn nghỉ chăm con toàn phần
• Trợ cấp tiền lương khi nghỉ nuôi con — Cách tính và điều kiện nhận trợ cấp
• Quay lại làm việc sau sinh — Chuẩn bị tâm lý và thủ tục tái hòa nhập công sở

Nguồn tham khảo

• 3 loại trợ cấp nghỉ thai sản, nghỉ chăm con tại Nhật — 2024-07-25 — Phân loại các khoản trợ cấp cơ bản cho phụ huynh
• Kéo dài nghỉ chăm con, nhận trợ cấp 67% lương tháng — 2024-07-10 — Giải thích cách tính trợ cấp nghỉ nuôi con theo tỷ lệ phần trăm
• Nhật Bản sửa đổi luật nghỉ thai sản từ tháng 4/2025 — 2025-03-17 — Cập nhật các điểm mới trong luật nghỉ thai sản áp dụng từ 4/2025
• Nhật Bản chính thức sửa đổi luật nghỉ thai sản từ tháng 4/2025 — 2024-03-12 — Điểm mới về trợ cấp 80% khi cả cha và mẹ cùng nghỉ
• 育児時短就業給付金が始まりました — ja — Chi tiết về điều kiện, mức trợ cấp 10パーセント và giới hạn 459.000 yên
• 育児短時間勤務制度を利用すると給与は減るの？ — ja — Quy định về thờigian làm việc tối đa 6 giờ/ngày và đối tượng áp dụng